Wyrok z dnia 2.12.2025 r. wydany w sprawie o sygnaturze P 10/16 przez Trybunał Konstytucyjny wywołał burzę, po tym jak sprawy służebności przesyłu dotyczącej urządzeń przesyłowych budowanych w okresie PRL wydawały się stopniowo tracić na popularności.

Najmłodsze urządzenia budowane w okresie PRL-u, przed okresem obowiązywania Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, pochodzą z przełomu lat 80. i 90. XX wieku. Dlatego mając na względzie, że maksymalny czas korzystania z widocznych, trwałych urządzeń przesyłowych, niezbędny do zasiedzenia służebności przesyłu (30 lat) już upłynął, wydawało się, że sytuacja dla przedsiębiorstw przesyłowych stała się bardziej klarowna i stabilna.

Własność prywatna vs interes przedsiębiorstw przesyłowych

Sąd Rejonowy w Grudziądzu i Sąd Rejonowy w Brodnicy wystąpiły do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem:

czy art. 292 w związku z art. 285 § 1 i 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2016 r. poz. 380, ze zm.) „rozumiany w ten sposób, że umożliwiał nabycie przed wejściem w życie art. 305(1)-305(4) k.c. w drodze zasiedzenia służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu przez przedsiębiorcę przesyłowego lub Skarb Państwa, w sytuacji, w której nie wydano decyzji na podstawie art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości (jedn. tekst: Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 ze zm.), art. 70 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (jedn. tekst: Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 ze zm. […]) lub art. 124 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 782 ze zm.)”, jest zgodny z art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonego w Paryżu dnia 20 marca 1952 r. (Dz. U. z 1995 r. Nr 36, poz. 175, ze zm.) oraz art. 2, art. 21 ust. 1 i 2, art. 31 ust. 2 i 3 oraz art. 64 ust. 2 i 3 Konstytucji,

Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że:

Art. 292 w związku z art. 285 § 1 i 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2025 r. poz. 1071, ze zm.), rozumiane w ten sposób, że umożliwiają nabycie przez przedsiębiorcę przesyłowego lub Skarb Państwa, przed wejściem w życie art. 305(1)-305(4) ustawy – Kodeks cywilny, w drodze zasiedzenia służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu, są niezgodne z art. 21 ust. 1, art. 64 ust. 2 i 3 w związku z art. 31 ust. 3 oraz art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Jak było wcześniej?

Zgodnie z art. 292 Kodeksu cywilnego, służebność gruntowa może być nabyta przez zasiedzenie tylko w wypadku, gdy polega na korzystaniu z trwałego i widocznego urządzenia. Przepisy o nabyciu własności nieruchomości przez zasiedzenie stosuje się odpowiednio. Natomiast art. 285 Kodeksu cywilnego zawiera definicję służebności gruntowej.

Od dnia 3.08.2008 r. w polskim porządku prawnym pojawiła się specyficzna służebność – służebność przesyłu. Regulują ją przepisy art. 305(1)-305(4) Kodeksu cywilnego. Do służebności przesyłu stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące służebności gruntowych, w tym również cytowany wyżej art. 292 Kodeksu cywilnego, związany z zasiedzeniem służebności.

Przedsiębiorstwa przesyłowe broniły się przed ustanawianiem służebności przesyłu dla urządzeń budowanych w okresie PRL-u poprzez podnoszenie zarzutu zasiedzenia służebności przesyłu. Wyglądało to w ten sposób, że początek biegu zasiedzenia był liczony od dnia wybudowania urządzeń przesyłowych (najczęściej, ale nie w każdym przypadku).

W rezultacie okres 30 – letni zwykle upływał zanim właściciel gruntu wystąpił z wnioskiem o ustanowienie służebności przesyłu. Na skutek zasiedzenia służebność przesyłu powstaje z mocy prawa (po spełnieniu wszystkich przesłanek ustawowych), natomiast sąd rozpoznając wniosek właściciela gruntu nie mógł ustanowić orzeczeniem prawa, które już istniało.

Co wyrok TK oznacza dla właścicieli gruntów i przedsiębiorstw przesyłowych?

Stwierdzenie przez TK wprost, że dotychczasowy sposób wykładni przepisów o zasiedzeniu służebności gruntowej w kontekście spraw o służebności przesyłu, jest niezgodny z Konstytucją Rzeczpospolitej Polskiej, oznacza, że zarzut nabycia służebności przesyłu w drodze zasiedzenia nadal może być podnoszony, jednak jego skuteczność znacznie spadnie.

Skoro przepisy o służebności przesyłu weszły do polskiego prawa dopiero od dnia 3.08.2008 r., to nowa linia orzecznicza w odniesieniu do zasiedzenia służebności przesyłu może zakładać, że bieg terminu zasiedzenia tego prawa, rozpoczął się dopiero 3.08.2008 r. Wyrok TK może spowodować, że doliczenie posiadania służebności przed dniem 3.08.2008 r. nie będzie możliwe.

Jeżeli nowa linia orzecznicza ukształtuje się właśnie w taki sposób, to właścicielom gruntów z urządzeniami przesyłowymi z okresu PRL-u otworzy się możliwość ustanowienia służebności przesyłu za wynagrodzeniem, nawet jeśli dotychczas przedsiębiorca przesyłowy odmawiał ustanowienia służebności przesyłu za wynagrodzeniem.

Nie można jednak przesądzić całkowicie tego, w jaki sposób będzie się kształtować nowa linia orzecznicza. Warto śledzić orzeczenia na bieżąco.

Pomagam konsumentom chronić ich prawa. W razie potrzeby wsparcia prawnego w sporze z przedsiębiorstwem energetycznym, porozmawiajmy. Zaproponuję ścieżkę działania adekwatną do sytuacji i generującą jak najniższe koszty. Spotkanie można zarezerwować w dniach od wtorku do soboty. Cennik kancelarii znajduje się na stronie głównej, natomiast szczegółowe koszty obsługi prawnej przedstawiłam dodatkowo w tym artykule.

Informacje przedstawione w artykule służą wyłącznie celom informacyjnym. Nie stanowią one opinii prawnej, ani porady prawnej. W przypadku potrzeby uzyskania wiążącej interpretacji lub indywidualnego wsparcia prawnego niezbędne jest przeanalizowanie przez osobę świadczącą usługi prawne stanu faktycznego danej sprawy.