Wyrok z dnia 2.12.2025 r. wydany w sprawie o sygnaturze P 10/16 przez Trybunał Konstytucyjny wywołał wiele pytań, między innymi o to, czy właściciele nieruchomości, którzy przegrali sprawy o służebności przesyłu właśnie na skutek wykładni prawa niezgodnej z Konstytucją RP, mogą zmienić swoją sytuację.
Dyskusja wokół tego, czy wyrok TK otworzył drogę do wznowienia postępowań sądowych, nadal trwa, jednakże nie potrwa długo. Kiedy od dnia ogłoszenia wyroku TK upłyną trzy miesiące, droga do wznowienia postępowania zostanie zamknięta bezpowrotnie. Czy każdy właściciel gruntu, który przegrał sprawę o ustanowienie służebności przesyłu, może złożyć skargę o wznowienie postępowania? Niestety nie.
Wyrok TK nie gwarantuje wznowienia postępowania
Wznowienie postępowania, które zakończyło się prawomocnie orzeczeniem, to wyjątek od reguły. Postępowanie składa się z dwóch etapów. Najpierw sąd decyduje o tym, czy skarga w ogóle spełnia formalne warunki – czy zachodzi przypadek wznowienia postępowania. Następnie zostaje wydane merytoryczne rozstrzygnięcie tej samej sprawy, która już wcześniej została osądzona.
Kodeks postępowania cywilnego przewiduje w art. 401(1), że:
Można żądać wznowienia postępowania również w wypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie.
Oznacza to, że Trybunał Konstytucyjny powinien orzec o tym, że konkretny przepis jest niezgodny z Konstytucją, a nie że określona wykładnia danego przepisu jest niezgodna z Konstytucją. W przypadku wyroku wydanego w sprawie o sygnaturze P 10/16 mamy do czynienia ze stwierdzeniem niezgodności z Konstytucją wykładni danego przepisu, a nie samego przepisu.
Według dotychczasowych poglądów wyrażanych w doktrynie prawa i orzecznictwie: „Najpełniejszą wypowiedzią w tym przedmiocie jest bez wątpienia uchw. SN(7, zasada prawna) z 17.12.2009 r. (III PZP 2/09, OSNC 2010, Nr 7-8, poz. 97), w której przyjęto, że orzeczenie TK stwierdzające w sentencji niezgodność z Konstytucją określonej wykładni aktu normatywnego, które nie powoduje utraty mocy obowiązującej przepisu, nie stanowi podstawy do wznowienia postępowania przewidzianej w art. 4011 KPC.”
- Kłos[w:] A. Marcianiak(red.), Kodeks postępowania cywilnego. Tom II. Komentarz do art. 2051–42412, wyd. 1, 2019, art. 4011.
Jednakże w dniu 3.12.2025 r. Trybunał Konstytucyjny wydał wyrok w sprawie o sygnaturze SK 17/18, w którym zajął całkowicie odmienne stanowisko, niż przedstawione wyżej, wskazując, że:
„Art. 4011 ustawy – Kodeks postępowania cywilnego w zakresie, w jakim nie stanowi podstawy do wznowienia postępowania w przypadku wydania przez Trybunał Konstytucyjny wyroku orzekającego o niezgodności z Konstytucją określonego znaczenia aktu normatywnego, jest niezgodny z art. 190 ust. 4 Konstytucji.”
Wyrok TK z 03.12.2025 r., SK 17/18, Legalis nr 3291925.
W jaki sposób sądy będą rozpatrywać skargi o wznowienie postępowań w sprawach o służebności przesyłu? Nie można tego przewidzieć. Dlatego wyrok TK nie gwarantuje wznowienia postępowania.
Przyczyna przegrania sprawy o służebność przesyłu
Druga kwestia to przyczyna przegrania sprawy. Wznowienia można żądać tylko wtedy, gdy sąd odmówił ustanowienia służebności przesyłu, ponieważ uwzględnił zarzut zasiedzenia zgłoszony przez przedsiębiorcę przesyłowego. Inaczej mówiąc, jeżeli przyczyną przegrania sporu nie była wykładnia przepisów uznana przez TK za niezgodną z Konstytucją, wyrok TK nie jest podstawą do wznowienia postępowania.
Nie można przewidzieć tego, w jaki sposób będzie się kształtować nowa linia orzecznicza. Warto śledzić orzeczenia na bieżąco.
Ważne terminy
W przypadku opisanym w tym artykule, skargę o wznowienie wnosi się w terminie trzech miesięcy od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego.
Należy jednak pamiętać, że po upływie dziesięciu lat od dnia uprawomocnienia się wyroku nie można złożyć skargi o wznowienie postępowania. Wyjątkiem jest przypadek, gdy strona była pozbawiona możności działania lub nie była należycie reprezentowana.
Pomagam konsumentom chronić ich prawa. W razie potrzeby wsparcia prawnego w sporze z przedsiębiorstwem energetycznym, porozmawiajmy. Zaproponuję ścieżkę działania adekwatną do sytuacji i generującą jak najniższe koszty. Spotkanie można zarezerwować w dniach od wtorku do soboty. Cennik kancelarii znajduje się na stronie głównej.
Informacje przedstawione w artykule służą wyłącznie celom informacyjnym. Nie stanowią one opinii prawnej, ani porady prawnej. W przypadku potrzeby uzyskania wiążącej interpretacji lub indywidualnego wsparcia prawnego niezbędne jest przeanalizowanie przez osobę świadczącą usługi prawne stanu faktycznego danej sprawy.
