Przy ocenie podstaw do żądania służebności przesyłu ważne jest sprawdzenie, czy na pewno przedsiębiorca przesyłowy nie ma innego tytułu prawnego do nieruchomości. Może to być decyzja administracyjna (pot. decyzja wywłaszczeniowa), albo tytuł cywilnoprawny.
Pod pojęciem tytułu cywilnoprawnego najczęściej rozumie się wszelkiego rodzaju umowy, jednak jest też forma zgody w postaci jednostronnego oświadczenia właściciela gruntu. W latach 80. i 90. XX wieku przy niektórych inwestycjach były zbierane oświadczenia właścicieli gruntów, zawierające zgodę na wejście na grunt i pozostawienie urządzeń. Niektóre oświadczenia zawierały też warunek – zobowiązanie się przedsiębiorstwa państwowego do przywrócenia stanu poprzedniego i wyrównaniu terenu po wykonaniu robót budowlanych. Czy złożenie takiego oświadczenia zamyka drogę do ustanowienia służebności przesyłu?
Oświadczenie bez formy aktu notarialnego – zła wiara
Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 4.02.1988 r. wydanym w sprawie o sygnaturze IV CR 45/88 wskazał, że:
„Korzystanie z cudzej nieruchomości w zakresie odpowiadającym treści służebności gruntowej na podstawie oświadczenia złożonego bez formy aktu notarialnego jest posiadaniem tej służebności w złej wierze.”
(Źródło: Wyrok SN z 04.02.1988 r., IV CR 45/88, Legalis nr 26159).
W praktyce nie spotkałam się z przypadkiem, w którym przedsiębiorstwo dysponowałoby oświadczeniem właściciela w formie aktu notarialnego. Złożenie oświadczenia o wyrażeniu zgody na wejście na grunt i pozostawienie urządzeń, mającego formę pisemną, nieregulującego kwestii korzystania z urządzeń po ich wybudowaniu, nie powinno zamykać drogi do ustanowienia służebności przesyłu.
Oświadczenie legalizujące posadowienie urządzeń
Natomiast, jak pokazuje orzecznictwo, niektóre oświadczenia mogły tworzyć tytuł prawny do nieruchomości nawet wtedy, gdy nie miały formy aktu notarialnego.
Sąd Najwyższy zajął stanowisko, zgodnie z którym:
„Zgoda udzielona przez właściciela nieruchomości w trybie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości skutkuje legalizacją posadowienia urządzeń przesyłowych i stanowi podstawę do właściwego korzystania zgodnie z ich przeznaczeniem. Takie jednostronne oświadczenie woli stanowi bowiem samodzielną podstawę do zakładania i przeprowadzenia na nieruchomościach przewodów i urządzeń służących do przesyłania m.in. energii elektrycznej oraz innych urządzeń technicznych niezbędnych do korzystania z tych przewodów i urządzeń. Zgoda wnioskodawcy wyrażona 23 kwietnia 1987 r. z odwołaniem się w pouczeniu do przepisów ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości i wyrażona na podstawie tych przepisów, wywołuje tożsame skutki jak zezwolenie wydane w trybie administracyjnym.”
(Źródło: Postanowienie SN z 04.07.2024 r., II CSKP 1577/22, Legalis nr 3101883).
W opisanym wyżej przypadku, Sąd Najwyższy uznał oświadczenie opisane w orzeczeniu za tytuł prawny do nieruchomości, a w konsekwencji, że nie ma podstaw do ustanowienia służebności przesyłu, ponieważ w drodze przepisów prawa administracyjnego tytuł prawny inwestora do nieruchomości został uregulowany.
Sąd Najwyższy nawiązał do stanowiska wyrażonego w sprawie o sygnaturze III CZP 107/13, zgodnie z którym: „Jeżeli przedsiębiorca będący właścicielem urządzeń wymienionych w art. 49 § 1 KC wykonuje uprawnienia wynikające z decyzji wydanej na rzecz jego poprzednika prawnego na podstawie art. 35 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (t.j. Dz.U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 ze zm.), właściciel nieruchomości nie może żądać ustanowienia służebności przesyłu (art. 305[2] § 2 KC).”
(Źródło: Uchwała SN z 06.06.2014 r., III CZP 107/13, Legalis nr 897444)
Dlatego przed wytoczeniem sprawy o ustanowienie służebności przesyłu, warto wystąpić do właściciela sieci przesyłowej z wnioskiem o udzielenie informacji na temat tych urządzeń i tytułu prawnego do nieruchomości, który zdaniem właściciela sieci uprawnia go do korzystania z cudzej nieruchomości. Pozwoli to wykryć potencjalne ryzyko przegrania sporu zanim sprawa trafi do sądu.
Pomagam konsumentom chronić ich prawa. W razie potrzeby wsparcia prawnego w sporze z przedsiębiorstwem energetycznym, porozmawiajmy. Zaproponuję ścieżkę działania adekwatną do sytuacji i generującą jak najniższe koszty. Spotkanie można zarezerwować w dniach od wtorku do soboty. Cennik kancelarii znajduje się na stronie głównej.
Informacje przedstawione w artykule służą wyłącznie celom informacyjnym. Nie stanowią one opinii prawnej, ani porady prawnej. W przypadku potrzeby uzyskania wiążącej interpretacji lub indywidualnego wsparcia prawnego niezbędne jest przeanalizowanie przez osobę świadczącą usługi prawne stanu faktycznego danej sprawy.
