Operatorzy sieci dystrybucyjnej nadal bronią się przed służebnością przesyłu zarzutem zasiedzenia

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 2.12.2025 r., wydany w sprawie o sygnaturze P 10/16 wywołał prawdziwą burzę. Po jego lekturze, a następnie po przeanalizowaniu uzasadnienia, naiwnie sądziłam, że operatorzy sieci dystrybucyjnej będą otwarci na ugodowe rozwiązanie problemu nieuregulowania tytułu prawnego do nieruchomości, na której znajdują się ich urządzenia przesyłowe.

Przedsiębiorcy przesyłowi bronią się zasiedzeniem służebności przesyłu. — Źródło: pexels.com

Po trzech miesiącach od ogłoszenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego wiem jedno – właściciel nieruchomości, z której operator sieci dystrybucyjnej korzysta nielegalnie, bez żadnego tytułu prawnego do nieruchomości, powinien być otwarty na ugodę, a jednocześnie gotowy na sądową batalię i to nie tylko w sprawach, które sam zainicjuje. Taktyka przedsiębiorstw przesyłowych będzie taka, jak do tej pory. W niektórych sprawach będą kierowały do sądów wnioski o stwierdzenie nabycia służebności przesyłu w drodze zasiedzenia, a w innych podniosą zarzut nabycia służebności przesyłu w drodze zasiedzenia, w toku postępowania o ustanowienie służebności zainicjowanej przez właściciela gruntu.

Naruszając konstytucyjną ochronę prawa własności, powołują się na… Konstytucję

Ogłoszenie wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie P 10/16 na sali rozpraw nastąpiło w dniu 2.12.2025 r. Natomiast przedsiębiorstwa przesyłowe podnoszą zarzut, że wyrok musi być opublikowany w Dzienniku Ustaw, aby miał moc obowiązującą.

Obecnie, przeszło od około 2 lat, trwa kryzys konstytucyjny, którego przejawem jest między innymi odmowa publikowania wyroków Trybunału Konstytucyjnego w Dzienniku Ustaw. Nie będę wchodzić tu w tematy polityczne, bo nie taki jest cel tego artykułu.

Zgodnie z art. 190 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej:

Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w sprawach wymienionych w art. 188 [Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej] podlegają niezwłocznemu ogłoszeniu w organie urzędowym, w którym akt normatywny był ogłoszony. Jeżeli akt nie był ogłoszony, orzeczenie ogłasza się w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski”.

Czy nie można powoływać się na nieogłoszony w Dzienniku Ustaw wyrok Trybunału Konstytucyjnego?

Zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne.

Na podstawie art. 190 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał Konstytucyjny może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Termin ten nie może przekroczyć osiemnastu miesięcy, gdy chodzi o ustawę, a gdy chodzi o inny akt normatywny – dwunastu miesięcy. W przypadku orzeczeń, które wiążą się z nakładami finansowymi nie przewidzianymi w ustawie budżetowej, Trybunał Konstytucyjny określa termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego po zapoznaniu się z opinią Rady Ministrów.

W Komentarzu do art. 190 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej czytamy jednak, że zarządzenie ogłoszenia orzeczenia leży w kompetencji wyłącznie Prezesa TK, co oznacza, że opublikowanie wyroku w Dzienniku Ustaw nie ma znaczenia dla faktu, że orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego są ostateczne i niepodważalne:

„Za brakiem prawa do odmowy publikacji orzeczenia przemawiają następujące argumenty. Po pierwsze, w świetle art. 190 ust. 1 orzeczenia są ostateczne od chwili ogłoszenia uczestnikom postępowania, a co za tym idzie – nie istnieje żadna prawna możliwość ich zmiany lub zaskarżenia orzeczenia ani ograniczenia wynikających bezpośrednio z Konstytucji RP skutków prawnych orzeczenia przez związane z promulgacją czynności faktyczne Prezesa TK albo wydawcy dziennika urzędowego. Po drugie, komentowany przepis używa trybu oznajmującego „podlegają niezwłocznemu ogłoszeniu”. Skoro żaden organ państwa nie ma możliwości doprowadzenia do zmiany orzeczenia, a jednocześnie Konstytucja RP nie pozostawia nikomu luzu decyzyjnego w tym zakresie, nie można tego domniemywać. Warto odnotować, że kompetencja Prezesa TK do zarządzenia ogłoszenia orzeczenia została ukształtowana na wzór kompetencji Prezydenta RP, który podpisuje ustawy i zarządza ich ogłoszenie. Ani Prezes RM, ani żaden inny organ państwa nie mogą kwestionować kompetencji Prezydenta RP do zarządzenia ogłoszenia ustawy oraz kompetencji Prezesa TK do zarządzenia ogłoszenia orzeczenia.„

A. Mączyński, J. Podkowik [w:] M. Safjan, L. Bosek (red.), Konstytucja RP. Tom II. Komentarz do art. 87–243, wyd. 1, 2016, art. 190.

Następnie należy przytoczyć ważny fragment uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego, wydanego w sprawie K 47/15:

„Zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji orzeczenia Trybunału są ostateczne i mają moc powszechnie obowiązującą. Oba te przymioty przynależą orzeczeniom Trybunału od momentu ich wydania, a to w przypadku wyroków Trybunału ma miejsce z chwilą ich ogłoszenia na sali rozpraw (por. np. powołany wyrok o sygn. K_2/07 i inne wskazane w nim orzeczenia). Wówczas następuje potwierdzenie lub obalenie domniemania konstytucyjności zakwestionowanej regulacji prawnej, które nie pozostaje bez wpływu na praktykę dalszego stosowania niekonstytucyjnych przepisów. Utrata mocy obowiązującej przepisów uznanych przez Trybunał za niekonstytucyjne następuje natomiast w dniu ogłoszenia wyroku Trybunału w Dzienniku Ustaw, co właściwy organ jest zobowiązany uczynić „niezwłocznie” (por. art. 190 ust. 2 Konstytucji). Ogłoszenie orzeczenia Trybunału w dzienniku urzędowym jest czynnością o charakterze technicznym, która nie wpływa na byt prawny owego orzeczenia, choć determinuje niektóre jego skutki prawne. Znaczenie ogłoszenia orzeczenia Trybunału w Dzienniku Ustaw jest zatem inne aniżeli znaczenie ogłoszenia ustawy, która dopiero z momentem owego ogłoszenia staje się prawem obowiązującym. Ogłoszenie ustawy w Dzienniku Ustaw kończy bowiem proces ustawodawczy. Natomiast ogłoszenie orzeczenia Trybunału w tym samym organie promulgacyjnym następuje już po zakończeniu procesu kontroli konstytucyjności prawa.

Z momentem ogłoszenia orzeczenia Trybunału w Dzienniku Ustaw powiązany jest jednak skutek orzeczenia o niekonstytucyjności ustawy w postaci pozbawienia tej ustawy mocy obowiązującej.”

Wyrok TK z 09.03.2016 r., K 47/15, Legalis nr 1406600.

Konstytucję stosuje się bezpośrednio z pierwszeństwem przed ustawami

W mojej ocenie bez względu na to, że wyrok TK z dnia 2.12.2025 r., nie został opublikowany w Dzienniku Ustaw, właściciele nieruchomości mogą skutecznie dochodzić ochrony swoich praw powołując się na argumenty prawne, które zostały przedstawione w jego uzasadnieniu. Wyrok TK z dnia 2.12.2025 r. nie powoduje utraty mocy żadnego przepisu i nie taki jest jego cel. Może on jednak zapoczątkować zmianę linii orzeczniczej sądów powszechnych oraz ujednolicenie orzecznictwa Sądu Najwyższego, które dotychczas było dość zróżnicowane. Odnosi się do sposobu wykładni przepisów Kodeksu Cywilnego.

Wyrok TK z dnia 2.12.2025 r. wydany w sprawie o sygnaturze P 10/16 dotyczy wykładni przepisów Kodeksu cywilnego, który jest ustawą. W hierarchii aktów prawnych ustawa znajduje się niżej od Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z zasadami wykładni, w przypadku kolizji przepisu wyższej rangi z przepisem niższej rangi, należy stosować przepis wyższej rangi.

Art. 8 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej

1. Konstytucja jest najwyższym prawem Rzeczypospolitej Polskiej.

2. Przepisy Konstytucji stosuje się bezpośrednio, chyba że Konstytucja stanowi inaczej.

Art. 21 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej

1. Rzeczpospolita Polska chroni własność i prawo dziedziczenia.

2. Wywłaszczenie jest dopuszczalne jedynie wówczas, gdy jest dokonywane na cele publiczne i za słusznym odszkodowaniem.

Art. 64 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej

1. Każdy ma prawo do własności, innych praw majątkowych oraz prawo dziedziczenia.

2. Własność, inne prawa majątkowe oraz prawo dziedziczenia podlegają równej dla wszystkich ochronie prawnej.

3. Własność może być ograniczona tylko w drodze ustawy i tylko w zakresie, w jakim nie narusza ona istoty prawa własności.

Czy sądy powszechne, opierając się na fakcie odmowy publikacji orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, odmówią bezpośredniego stosowania Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, przyznając rację przedsiębiorstwom przesyłowym w sprawie możliwości zasiedzenia służebności przesyłu? Niestety jest to możliwe. Czy będzie to zgodne z Konstytucją? Moim zdaniem, absolutnie nie i dodatkowo podważy zaufanie obywateli do państwa i systemu prawnego, które i tak już jest nadszarpnięte.

O tym, że Trybunał Konstytucyjny nie był pierwszy i Sąd Najwyższy już wcześniej sygnalizował niekonstytucyjność wykładni przepisów Kodeksu cywilnego o możliwości zasiedzenia służebności przesyłu pisałam w osobnym artykule.

Pomagam konsumentom chronić ich prawa. W razie potrzeby wsparcia prawnego w sporze z przedsiębiorstwem energetycznym, porozmawiajmy. Zaproponuję ścieżkę działania adekwatną do sytuacji i generującą jak najniższe koszty. Spotkanie można zarezerwować w dniach od wtorku do soboty. Cennik kancelarii znajduje się na stronie głównej, natomiast szczegółowe koszty obsługi prawnej przedstawiłam dodatkowo w tym artykule.

Materiał stanowi informację o wykonywaniu zawodu w rozumieniu art. 31 ust. 2 Kodeksu Etyki Radcy Prawnego. Informacje przedstawione w artykule służą wyłącznie celom informacyjnym. Nie stanowią one opinii prawnej, ani porady prawnej. W przypadku potrzeby uzyskania wiążącej interpretacji lub indywidualnego wsparcia prawnego niezbędne jest przeanalizowanie przez osobę świadczącą usługi prawne stanu faktycznego danej sprawy.

Poprzedni wpis

Świadomość prawna przedsiębiorców: oczekiwania systemu a rzeczywistość

Następny wpis

Umowa sprzedaży i montażu instalacji fotowoltaicznej: 6 najczęstszych błędów, których lepiej uniknąć

Magdalena Sobczak

Radca prawny, specjalizuję się w obsłudze prawnej przedsiębiorców i konsumentów. Pomagam budować bezpieczne umowy, rozwiązywać spory i działać świadomie w biznesie.

Sprawdź moją ofertę →