Czy są nowe orzeczenia sądów powszechnych zgodne z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego P 10/16? To pytanie nurtuje każdego, kogo praw może dotyczyć wyrok wydany w dniu 2.12.2025 r. przez Trybunał Konstytucyjny. Celem orzeczenia było uporządkowanie zróżnicowanego orzecznictwa dotyczącego możliwości zasiedzenia służebności przesyłu przed dniem wejścia w życie przepisów, wprowadzających tę służebność do polskiego porządku prawnego.
Orzeczenie zapoczątkowało burzę w Internecie na temat możliwości uzyskania „odszkodowań za słupy” przez właścicieli nieruchomości, na których znajdują się urządzenia przesyłowe wybudowane jeszcze w PRL-u. Zamiast efektu uporządkowania i stabilizacji, wystąpił skutek odwrotny, ponieważ przedsiębiorstwa przesyłowe powołują się na fakt, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, nie zostało opublikowane w Dzienniku Ustaw, dlatego w ich ocenie nie istnieje w obrocie prawnym.
Nie chodzi tylko o „odszkodowania za słupy”
Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z 2.12.2025 r. dotyczy:
- roszczenia o ustanowienie służebności przesyłu za wynagrodzeniem,
- roszczenia o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z nieruchomości.
Określenie „odszkodowanie za słupy” jest bardzo uproszczone i nieprawidłowe z perspektywy przepisów prawa. Istotą orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 2.12.2025 r. jest stwierdzenie, że bieg terminu zasiedzenia służebności przesyłu mógł się rozpocząć dopiero w dniu wejścia w życie przepisów o służebności przesyłu, czyli w dniu 03.08.2008 r.
Orzeczenie ma na celu zapewnienie ochrony prawa własności prywatnej, której źródłem jest Konstytucja RP. Prawo własności jest chronione głównie w ramach przepisów Kodeksu cywilnego oraz ustawy o gospodarce nieruchomościami (w zakresie procedury wywłaszczeniowej). Niemniej niekorzystna dla właścicieli nieruchomości wykładnia przepisów o zasiedzeniu służebności przesyłu, w praktyce tę ochronę uniemożliwiła.
Orzeczenie dotyczy wszystkich rodzajów urządzeń przesyłowych, o ile do ich wybudowania doszło bez uzyskania tytułu prawnego do nieruchomości, w tym np. decyzji wywłaszczeniowej, zgodnie z przepisami obowiązującymi w okresie PRL-u oraz w odniesieniu do których przedsiębiorstwo przesyłowe nie uzyskało wymaganego tytułu prawnego do nieruchomości po wybudowaniu urządzeń.
Orzeczenie nie jest opublikowane
Przedsiębiorcy przesyłowi broniąc się w sprawach o ustanowienie służebności przesyłu za wynagrodzeniem oraz w sprawach o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie, podnieśli ważny argument formalny – orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego nie zostało opublikowane w Dzienniku Ustaw. Pojawiła się więc wątpliwość, czy orzeczenie to będzie w ogóle uznawane przez sądy powszechne.
Czy wyrok TK z 2.12.2025 r. P 10/16 został opublikowany w Dzienniku Ustaw? Według stanu na dzień 30.03.2026 r., orzeczenie nie zostało opublikowane. Operatorzy sieci nadal bronią się zatem zarzutem zasiedzenia w postępowaniach o ustanowienie służebności przesyłu i zapłatę wynagrodzenia za bezumowne korzystanie.
Opóźnianie publikacji wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 2.12.2025 r. zdaniem niektórych przedstawicieli doktryny może uniemożliwić wznowienie postępowań sądowych. Idąc tym tokiem myślenia należałoby jednak uznać, że jeśli termin 3 miesięcy na złożenie skargi o wznowienie postępowania należy liczyć nie od ogłoszenia orzeczenia na sali rozpraw (2.12.2025 r.), tylko od jego promulgacji w Dzienniku Ustaw (na dzień 30.03.2026 r. jeszcze nie nastąpiła), to termin ten nawet nie rozpoczął biegu. Jak orzeknie sąd rozpoznający skargę o wznowienie postępowania? Trudno to przewidzieć.
Wyrok TK z 2.12.2025 r. nie jest jedynym, który nie został opublikowany w Dzienniku Ustaw. W odniesieniu do innego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, dotyczącego przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS (również nieopublikowanego w Dzienniku Ustaw), Sąd Apelacyjny w Białymstoku w uzasadnieniu wyroku z dnia 16.07.2025 r. (sygn. akt.: III AUa 32/25), zajął jednoznaczne stanowisko:
„W ocenie Sądu Apelacyjnego, niezależnie od tego, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego SK 140/20 nie został opublikowany i niezależnie od składu orzekającego, rozumowanie przeprowadzone w uzasadnieniu tego wyroku, jak też w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 6 marca 2019 r. w sprawie P 20/16 pozwala na przeprowadzenie prokonstytucyjnej wykładni przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS i zakresu stosowania art. 25 ust. 1b w stosunku do osób, które skorzystały z wcześniejszej emerytury przed 6 czerwca 2012 r.
Wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku jest przykładem tzw. rozproszonej kontroli konstytucyjnej, czyli dokonanej przez sąd powszechny, w ramach wykładni przepisów prawa, znajdujących zastosowanie w danej sprawie:
„Reasumując omawiana regulacja niewątpliwie doprowadziła do sytuacji, w której każda osoba, która złożyła wniosek o przyznanie świadczeń, o których mowa w art. 25 ust. 1b ustawy przed dniem 6 czerwca 2012 r., a więc przed datą opublikowania ustawy nowelizującej nie tylko została zaskoczona pomniejszeniem świadczenia emerytalnego, a także nie miała możliwości – przewidzieć konsekwencji, jakie na mocy nowo wprowadzonych przepisów wiązały się ze skorzystaniem z prawa do wcześniejszego świadczenia co jest sprzeczne z art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji, czyli z zasadą zaufania do państwa i stanowionego przez niego prawa do zabezpieczenia społecznego w razie niezdolności do pracy ze względu na chorobę lub inwalidztwo oraz po osiągnięciu wieku emerytalnego w momencie stosowania go przez organ rentowy. Powyższej sytuacji nie zmienia fakt, że wyrok Trybunału nie został opublikowany w Dzienniku Ustaw do dnia wydania orzeczenia w sprawie. Zaniechanie władzy wykonawczej w publikacji przedmiotowego orzeczenia nie może wpływać na brak możliwości jego zastosowania.”
Czy dominująca linia orzecznicza ulegnie zmianie?
Dotychczas w orzecznictwie były prezentowane dwa odmienne poglądy – jeden, premiujący przedsiębiorstwa przesyłowe, wskazujący na możliwość liczenia okresu zasiedzenia nawet już od wybudowania urządzeń przesyłowych oraz drugi, zgodny z poglądem przedstawionym przez Trybunał Konstytucyjny.
Dominujący był ten pierwszy pogląd. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego może wszystko zmienić, skłaniając sądy powszechne do orzekania w sposób zgodny ze stanowiskiem przedstawionym w wyroku z 2.12.2025 r., natomiast nie ma żadnej gwarancji, że tak się stanie. Nie można wykluczyć, że zamiast jednej dominującej linii orzeczniczej będą występowały dwa ugruntowane poglądy.
Postępowanie o ustanowienie służebności przesyłu oraz o zapłatę wynagrodzenia za bezumowne korzystanie może trwać do kilku lat. Nowe sprawy, zainicjowane w 2025 r. i 2026 r. jako efekt wydania wyroku przez TK będą trwały nawet do 2030 r.
Czy są nowe orzeczenia sądów powszechnych zgodne z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego P 10/16? Na dzień 30.03.2026 r. w dostępnych dla mnie bazach orzecznictwa sądów powszechnych nie znalazłam żadnych nowych orzeczeń, które nawiązywałyby do orzeczenia TK z 2.12.2025 r., więc nadal pod znakiem zapytania stoi kierunek orzecznictwa sądów powszechnych. Jedynie w uzasadnieniu orzeczenia w sprawie I CSK 273/26 Sąd Najwyższy wprost odwołał się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Zwrócił uwagę na to, że wydanie orzeczenia w sprawie P 10/16 jest istotne, jednak samo w sobie nie może stanowić uzasadnienia dla przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Błąd Skarżącego polegał na nieprawidłowym sformułowaniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania. Sąd Najwyższy wyjaśnił, że wydanie wyroku TK może być podstawą do wznowienia postępowania, co jednak wymaga wnikliwej analizy prawnej.
Sprawą zainteresował się Rzecznik Praw Obywatelskich, który wystąpił do Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Cywilnego, przedstawiając zagadnienie związane z zasiedzeniem służebności przesyłu. Odpowiedź na jego zapytanie została wprawdzie udzielona, jednak wątpliwości prawne co do dalszego kierunku orzecznictwa nadal pozostają nierozstrzygnięte.
W dniu 24.03.2026 r. w sprawie o sygnaturze SK 35/20 Trybunał Konstytucyjny wydał postanowienie o umorzeniu postępowania, ponieważ skarga konstytucyjna została złożona z uwagi na zarzut niezgodności wykładni prawa przez Sąd Najwyższy i sądy powszechne, z Konstytucją RP, w tym samym zakresie, w którym Trybunał Konstytucyjny już orzekł w sprawie o sygnaturze P 10/16. Zgodnie z zasadą, że nie można orzekać dwa razy w tej samej sprawie (ne bis in idem), postanowienie należało umorzyć.
Pobierz Przegląd orzecznictwa o służebności przesyłu (Wydanie 1. Kwiecień 2026)
Jeżeli chcesz być na bieżąco, dodaj ten artykuł do zakładek – będzie aktualizowany w miarę publikowania nowych orzeczeń sądów w sprawach związanych z zasiedzeniem służebności przesyłu, jej ustanowieniem i wynagrodzeniem za bezumowne korzystanie.
Czy wyrok TK z 2.12.2025 r. dotyczy również Twoich praw?
Czytając ten artykuł, zastanawiasz się, czy wyrok TK z 2.12.2025 r. dotyczy również Twoich praw? Odpowiedź na to pytanie możesz znaleźć w odrębnym artykule, w którym wskazuję, dlaczego najlepiej zacząć od wniosku o udzielenie informacji. Zachęcam też do skorzystania z 15 – minutowej, bezpłatnej konsultacji, w ramach której wskażę, jakie informacje są potrzebne do ustalenia, czy przysługują Ci roszczenia przeciwko przedsiębiorstwu przesyłowemu.
Materiał stanowi informację o wykonywaniu zawodu w rozumieniu art. 31 ust. 2 Kodeksu Etyki Radcy Prawnego. Informacje przedstawione w artykule służą wyłącznie celom informacyjnym. Nie stanowią one opinii prawnej, ani porady prawnej. W przypadku potrzeby uzyskania wiążącej interpretacji lub indywidualnego wsparcia prawnego niezbędne jest przeanalizowanie przez osobę świadczącą usługi prawne stanu faktycznego danej sprawy.
